Vietnam Post chính thức đưa thiết bị bay không người lái (UAV) vào vận chuyển nông sản tại huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên mở ra phương thức logistics mới cho các khu vực miền núi có địa hình phức tạp. Đây cũng là lần đầu doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng hóa bằng UAV theo mô hình kết hợp đường không và đường bộ tại khu vực miền núi.

Đưa UAV vào vận chuyển cà phê, mắc ca từ vùng đồi

Theo Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) UAV có tải trọng 50 kg đang được sử dụng để vận chuyển cà phê, mắc ca từ các vùng sản xuất trên đồi ở Mường Ảng xuống các điểm tập kết. Sau khi được đưa về điểm tập kết bằng đường hàng không, nông sản tiếp tục được vận chuyển bằng đường bộ tới các cơ sở thu mua và chế biến.

Mô hình này được triển khai xuất phát từ nhu cầu thực tế trong vận chuyển nông sản tại địa phương. Một số vùng sản xuất ở Mường Ảng nằm cách các điểm tập kết và thu mua khoảng 4–5 km, song khoảng cách không lớn không đồng nghĩa với việc vận chuyển thuận lợi.

Địa hình miền núi với nhiều đoạn đường dốc, nhỏ, quanh co và dễ trơn trượt khiến hoạt động vận chuyển phụ thuộc đáng kể vào điều kiện đường bộ. Khi thời tiết bất lợi, việc đưa nông sản từ khu vực sản xuất xuống điểm tập kết có thể gặp thêm nhiều khó khăn.

Trước thực tế này, Vietnam Post đã khảo sát nhu cầu vận chuyển, xác định các điểm có thể thiết lập tuyến bay và tổ chức mô hình vận chuyển kết hợp giữa UAV với phương tiện đường bộ. UAV đảm nhận chặng vận chuyển từ khu vực sản xuất trên đồi xuống điểm tập kết, sau đó hàng hóa được tiếp tục vận chuyển theo phương thức truyền thống.

Việc kết hợp hai phương thức nhằm tận dụng lợi thế của UAV tại những khu vực mà giao thông đường bộ gặp hạn chế, đồng thời vẫn duy trì mạng lưới vận chuyển mặt đất cho các chặng tiếp theo.

Bước thử nghiệm mới trong logistics bằng UAV

Hoạt động tại Mường Ảng đánh dấu lần đầu Vietnam Post chính thức cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng hóa lên, xuống núi bằng UAV.

Trước đó, đầu năm 2026, doanh nghiệp đã thử nghiệm sử dụng UAV để vận chuyển máu, sinh phẩm và vật tư y tế từ Cần Giờ ra Côn Đảo. Đây được ghi nhận là chuyến vận chuyển UAV vượt biển đầu tiên của Vietnam Post.

Hai mô hình thử nghiệm cho thấy doanh nghiệp đang từng bước nghiên cứu những tình huống mà phương thức vận chuyển bằng UAV có thể bổ trợ cho logistics truyền thống. Nếu tại Côn Đảo, UAV được thử nghiệm với bài toán vận chuyển vượt biển, thì tại Mường Ảng, công nghệ này được đưa vào giải quyết bài toán vận chuyển hàng hóa ở địa hình núi cao, giao thông đường bộ khó khăn.

Theo ông Chu Quang Hào, Tổng giám đốc Vietnam Post, UAV là một hướng công nghệ mới đang được doanh nghiệp nghiên cứu và thử nghiệm nhằm đổi mới hoạt động bưu chính, logistics.

Từ kết quả triển khai tại Điện Biên, Vietnam Post sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng mở rộng mô hình tới một số địa phương khác, đặc biệt là những khu vực có điều kiện địa hình hoặc hạ tầng giao thông đặt ra những yêu cầu đặc thù đối với hoạt động vận chuyển.

Điện Biên thử nghiệm UAV trong chương trình sandbox

Hoạt động vận chuyển tại Mường Ảng nằm trong chương trình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phương tiện bay không người lái để phát triển kinh tế tầm thấp được UBND tỉnh Điện Biên cấp phép từ tháng 6.

Theo chương trình, hoạt động thử nghiệm sẽ kéo dài đến hết tháng 5/2027 tập trung ứng dụng UAV trong bốn lĩnh vực gồm nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số.

Điện Biên đặt mục tiêu thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay UAV trong thời gian triển khai chương trình, với yêu cầu tỷ lệ chuyến bay an toàn đạt trên 99%.

Việc xây dựng chương trình sandbox tạo ra một không gian thử nghiệm trong điều kiện được kiểm soát, qua đó giúp đánh giá khả năng ứng dụng công nghệ UAV trong những bài toán thực tế của địa phương.

Thay vì chỉ thử nghiệm ở quy mô công nghệ, các hoạt động được đặt trong những tình huống cụ thể như vận chuyển nông sản, hỗ trợ y tế, phục vụ sản xuất nông nghiệp hoặc thu thập dữ liệu phục vụ đo đạc, bản đồ số.

Kết quả từ những hoạt động này có thể cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả, yêu cầu kỹ thuật và điều kiện triển khai UAV trong từng lĩnh vực.

Từ bài toán địa hình đến nhu cầu phát triển kinh tế tầm thấp

Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 7 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Nguyễn Văn Thuật- Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, cho biết Điện Biên là tỉnh đầu tiên xây dựng cơ chế sandbox về công nghệ số.

Theo ông, kết quả từ chương trình thử nghiệm tại Điện Biên có thể trở thành cơ sở tham chiếu cho quá trình hoàn thiện chính sách quốc gia liên quan đến phát triển kinh tế không gian tầm thấp.

Việc lựa chọn Điện Biên làm địa bàn thử nghiệm xuất phát từ những đặc điểm về địa hình và nhu cầu thực tế. Đây là địa phương có địa hình miền núi chia cắt, chi phí logistics cao, trong khi nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa và vật tư phục vụ sản xuất.

Những đặc điểm này tạo ra các bài toán mà phương thức vận chuyển truyền thống có thể gặp hạn chế về thời gian, chi phí và khả năng tiếp cận.

Trong khi đó, UAV có khả năng di chuyển theo đường bay trực tiếp, không phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống đường bộ. Đây là yếu tố có thể tạo ra sự khác biệt trong những tình huống mà địa hình, khoảng cách hoặc điều kiện giao thông khiến phương thức truyền thống khó đáp ứng nhanh chóng.

Theo nhận định của ông Nguyễn Văn Thuật, đây là những bài toán công nghệ không gian tầm thấp có khả năng tạo ra sự khác biệt rõ rệt so với phương thức truyền thống.

Mở thêm hướng vận chuyển cho vùng sản xuất miền núi

Việc đưa UAV vào vận chuyển cà phê và mắc ca tại Mường Ảng cho thấy công nghệ này có thể được nghiên cứu theo hướng hỗ trợ các chuỗi logistics nông nghiệp tại khu vực miền núi.

Đối với các vùng sản xuất nằm trên đồi hoặc ở những khu vực khó tiếp cận bằng phương tiện vận tải thông thường, khâu đưa nông sản từ nơi sản xuất xuống điểm tập kết có thể trở thành một mắt xích cần được tối ưu.

Trong mô hình đang được Vietnam Post triển khai, UAV không thay thế toàn bộ hoạt động vận tải mà đảm nhận một chặng cụ thể, sau đó kết nối với vận chuyển đường bộ. Cách tiếp cận này tạo ra mô hình logistics kết hợp, trong đó mỗi phương thức được sử dụng ở những đoạn phù hợp với điều kiện thực tế.

Đây cũng là hướng tiếp cận có thể giúp đánh giá rõ hơn hiệu quả của UAV trước khi xem xét khả năng mở rộng. Các yếu tố như tải trọng, khoảng cách, điều kiện địa hình, thời tiết, tần suất vận chuyển và yêu cầu an toàn đều có thể được đánh giá trong quá trình thử nghiệm.

Với nông nghiệp miền núi, việc rút ngắn chặng vận chuyển từ vùng sản xuất xuống điểm tập kết có thể giúp doanh nghiệp logistics tiếp cận sâu hơn tới các khu vực sản xuất, thay vì chỉ tổ chức vận chuyển từ các điểm đã có hạ tầng giao thông thuận lợi.

Từ logistics đến hệ sinh thái ứng dụng UAV

Điểm đáng chú ý của chương trình sandbox tại Điện Biên là UAV không chỉ được đặt trong bài toán logistics.

Bốn nhóm ứng dụng gồm nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số cho thấy phạm vi thử nghiệm được mở rộng sang nhiều hoạt động có nhu cầu sử dụng dữ liệu, phương tiện bay và khả năng tiếp cận những khu vực địa hình phức tạp.

Trong nông nghiệp, UAV có thể được nghiên cứu cho những hoạt động phục vụ sản xuất và quản lý vùng trồng. Trong y tế, công nghệ này được đặt trong bài toán tiếp cận các khu vực xa trung tâm. Với đo đạc và bản đồ số, UAV có thể hỗ trợ thu thập dữ liệu từ trên không.

Logistics là lĩnh vực đang được Vietnam Post trực tiếp thử nghiệm thông qua hoạt động vận chuyển nông sản tại Mường Ảng.

Việc thử nghiệm đồng thời nhiều lĩnh vực tạo điều kiện để địa phương đánh giá các mô hình ứng dụng khác nhau, từ đó xác định những trường hợp sử dụng phù hợp với điều kiện thực tế.

Bước thử nghiệm cho chính sách phát triển kinh tế không gian tầm thấp

Sự xuất hiện của UAV trong hoạt động logistics tại Điện Biên không chỉ mang ý nghĩa về mặt công nghệ mà còn gắn với quá trình xây dựng cơ chế thử nghiệm và chính sách quản lý.

Đối với những công nghệ mới, đặc biệt là phương tiện bay không người lái, việc triển khai trong thực tế cần đi cùng các yêu cầu về an toàn, phạm vi hoạt động, tuyến bay, điều kiện khai thác và trách nhiệm của các bên liên quan.

Mô hình sandbox cho phép những vấn đề này được kiểm nghiệm trong phạm vi và thời gian xác định. Kết quả thực tế có thể giúp cơ quan quản lý nhận diện những vấn đề phát sinh, đánh giá hiệu quả và từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý phù hợp.

Với mục tiêu khoảng 6.000 chuyến bay và tỷ lệ an toàn trên 99%, chương trình tại Điện Biên cũng đặt ra yêu cầu thu thập và đánh giá dữ liệu trong quá trình vận hành. Đây sẽ là nguồn thông tin quan trọng để xem xét khả năng nhân rộng các mô hình ứng dụng UAV trong tương lai.

Mở ra hướng mới cho logistics vùng khó tiếp cận

Từ vận chuyển nông sản ở Mường Ảng đến thử nghiệm vận chuyển vật tư y tế ra Côn Đảo, Vietnam Post đang từng bước mở rộng phạm vi nghiên cứu ứng dụng UAV trong hoạt động bưu chính và logistics.

Điểm chung của các mô hình này là tìm kiếm những phương án công nghệ có thể bổ trợ cho hệ thống vận chuyển truyền thống trong những điều kiện đặc thù.

Tại Mường Ảng, bài toán đặt ra là đưa nông sản từ các vùng sản xuất trên đồi xuống điểm tập kết trong điều kiện địa hình dốc và đường bộ khó di chuyển. UAV tải trọng 50 kg được đưa vào một chặng của hành trình, trước khi hàng hóa tiếp tục được vận chuyển bằng đường bộ.

Cách triển khai này cho thấy ứng dụng UAV trong logistics có thể được tiếp cận theo hướng từng bước, bắt đầu từ những chặng vận chuyển cụ thể và có nhu cầu rõ ràng.

Nếu các chương trình thử nghiệm tiếp tục cung cấp dữ liệu tích cực về tính an toàn, hiệu quả và khả năng vận hành, mô hình có thể được nghiên cứu mở rộng tới những địa phương có điều kiện tương đồng.

Việc Điện Biên xây dựng sandbox về phương tiện bay không người lái vì vậy không chỉ mở ra cơ hội thử nghiệm một công nghệ mới tại địa phương mà còn tạo thêm dữ liệu thực tiễn cho quá trình nghiên cứu chính sách phát triển kinh tế tầm thấp.

Từ những vùng sản xuất cà phê, mắc ca ở Mường Ảng, UAV đang bắt đầu được đưa vào một bài toán rất cụ thể của đời sống: đưa hàng hóa từ những nơi khó tiếp cận đến nơi tập kết nhanh hơn và linh hoạt hơn. Đây có thể là một trong những hướng ứng dụng thiết thực để công nghệ bay không người lái từng bước chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang phục vụ các nhu cầu thực tế của nền kinh tế.