Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu dữ liệu đã trở thành nguồn tài nguyên chiến lược có giá trị đặc biệt quan trọng đối với mọi quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp. Nếu trước đây tài nguyên thiên nhiên, vốn đầu tư hay lao động được xem là động lực tăng trưởng chủ yếu, thì ngày nay dữ liệu chính là “nhiên liệu mới” của nền kinh tế số. Nhận thức rõ xu thế đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm xây dựng kho dữ liệu ngành Khoa học và Công nghệ, tạo nền móng cho quản trị hiện đại, điều hành thông minh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.

Theo Kế hoạch chuyển đổi số được ban hành kèm Quyết định 2100, Bộ Khoa học và Công nghệ đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái số thống nhất, hiện đại, an toàn và tin cậy. Trong đó, trọng tâm là xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung, phát triển các kho dữ liệu chuyên ngành, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình cho người dân, doanh nghiệp.

Dữ liệu – nền tảng quan trọng của ngành Khoa học và Công nghệ

Khoa học và Công nghệ là lĩnh vực có khối lượng thông tin rất lớn, đa dạng và liên tục phát sinh. Từ dữ liệu nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, tiêu chuẩn đo lường chất lượng, sở hữu trí tuệ, chuyển đổi số, viễn thông, bưu chính đến dữ liệu quản lý nội bộ… tất cả đều cần được tổ chức, lưu trữ và khai thác hiệu quả.

Trong nhiều năm qua, dữ liệu của ngành thường được phân tán tại nhiều đơn vị, nhiều hệ thống khác nhau, thiếu liên thông, gây khó khăn trong công tác tổng hợp, phân tích và ra quyết định. Việc tìm kiếm thông tin mất thời gian, dữ liệu chưa đồng nhất và khả năng chia sẻ còn hạn chế.

Chính vì vậy, xây dựng kho dữ liệu ngành Khoa học và Công nghệ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nhiệm vụ chiến lược. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, tích hợp và kết nối đồng bộ, cơ quan quản lý sẽ có đầy đủ cơ sở để dự báo xu hướng phát triển, xây dựng chính sách phù hợp và nâng cao hiệu quả điều hành.

Xây dựng hạ tầng số đồng bộ, an toàn và hiện đại

Muốn phát triển dữ liệu quy mô lớn, trước tiên cần có hạ tầng công nghệ đủ mạnh. Theo kế hoạch năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ nâng cấp trung tâm dữ liệu theo tiêu chuẩn Tier 3 hoặc tương đương. Đây là tiêu chuẩn cao về độ ổn định, dự phòng và khả năng vận hành liên tục của trung tâm dữ liệu.

Trung tâm dữ liệu đạt chuẩn Tier 3 sẽ giúp đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định 24/7, giảm thiểu nguy cơ gián đoạn dịch vụ, đồng thời tăng cường khả năng bảo mật và an toàn thông tin. Điều này đặc biệt quan trọng khi khối lượng dữ liệu ngành ngày càng lớn và nhu cầu truy cập ngày càng cao.

Bên cạnh đó, Bộ cũng phát triển hạ tầng điện toán đám mây riêng (private cloud), cho phép tối ưu tài nguyên máy chủ, linh hoạt mở rộng quy mô và tiết kiệm chi phí vận hành. Công nghệ điện toán đám mây giúp các đơn vị trong ngành có thể sử dụng tài nguyên số dùng chung, triển khai nhanh các ứng dụng mới và đảm bảo tính liên tục của dịch vụ.

Song song với đó, mạng WAN kết nối các trụ sở sẽ được nâng cấp, bảo đảm đường truyền tốc độ cao, ổn định và an toàn. Đây là điều kiện cần thiết để các cơ quan, đơn vị trong toàn ngành kết nối dữ liệu theo thời gian thực.

Hình thành kho dữ liệu dùng chung toàn ngành

Một trong những nội dung nổi bật của kế hoạch là xây dựng kho dữ liệu tổng hợp dùng chung (data lake) cho toàn ngành Khoa học và Công nghệ.

Data lake là mô hình lưu trữ dữ liệu hiện đại, có khả năng tiếp nhận dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau với nhiều định dạng như văn bản, bảng biểu, hình ảnh, video, dữ liệu cảm biến, dữ liệu giao dịch… Không giống kho dữ liệu truyền thống chỉ lưu dữ liệu đã cấu trúc, data lake cho phép lưu trữ cả dữ liệu thô để phục vụ phân tích chuyên sâu sau này.

Việc xây dựng data lake sẽ mang lại nhiều lợi ích quan trọng:

Tập trung dữ liệu phân tán về một đầu mối quản lý thống nhất.

Tăng tốc độ tra cứu, truy vấn và khai thác dữ liệu.

Hỗ trợ phân tích xu hướng, dự báo và ra quyết định chiến lược.

Giảm trùng lặp dữ liệu giữa các đơn vị.

Tạo nền tảng cho ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn (Big Data).

Khi kho dữ liệu dùng chung đi vào vận hành, lãnh đạo ngành có thể theo dõi tình hình hoạt động theo thời gian thực, đánh giá hiệu quả chương trình, đề án và đưa ra quyết sách nhanh chóng, chính xác hơn.

Duy trì và phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành

Không chỉ xây dựng data lake tổng hợp, Bộ Khoa học và Công nghệ còn đặt mục tiêu duy trì, vận hành và phát triển 19 cơ sở dữ liệu chuyên ngành hiện có, đồng thời thiết lập thêm 31 cơ sở dữ liệu chuyên ngành mới.

Đây là bước đi thể hiện tầm nhìn dài hạn trong việc số hóa toàn diện các lĩnh vực quản lý nhà nước. Mỗi cơ sở dữ liệu chuyên ngành sẽ đóng vai trò là “nguồn dữ liệu gốc”, cung cấp thông tin chuẩn xác cho toàn hệ thống.

Các lĩnh vực trọng tâm dự kiến bao gồm:

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Chuyển đổi số quốc gia.

Tiêu chuẩn đo lường chất lượng.

Sở hữu trí tuệ.

Bưu chính.

Viễn thông.

Công nghiệp công nghệ số.

An toàn bức xạ và hạt nhân.

Quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ.

Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Việc mở rộng hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành sẽ giúp ngành Khoa học và Công nghệ hình thành mạng lưới dữ liệu toàn diện, tạo điều kiện chia sẻ thông tin liên thông giữa Trung ương và địa phương.

Xây dựng kho dữ liệu quản trị nội bộ

Ngoài dữ liệu chuyên ngành, công tác quản trị nội bộ cũng là lĩnh vực cần chuyển đổi mạnh mẽ. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phát triển các cơ sở dữ liệu nội bộ, từng bước hình thành kho dữ liệu quản trị nội bộ thống nhất.

Kho dữ liệu này có thể bao gồm:

Quản lý nhân sự, cán bộ công chức viên chức.

Tài chính, ngân sách, tài sản công.

Quản lý văn bản, hồ sơ điện tử.

Theo dõi tiến độ công việc.

Kế hoạch đầu tư công.

Đánh giá hiệu suất đơn vị và cán bộ.

Khi dữ liệu quản trị được số hóa và liên thông, lãnh đạo có thể giám sát hoạt động cơ quan minh bạch hơn, giảm thủ tục giấy tờ, tăng tốc độ xử lý công việc và nâng cao năng suất làm việc.

Phát triển hệ thống dashboard điều hành thông minh

Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch là xây dựng các bảng điều hành (dashboard) theo từng lĩnh vực chuyên ngành.

Dashboard là công cụ trực quan hóa dữ liệu bằng biểu đồ, chỉ số, bản đồ số, báo cáo động… giúp người quản lý nắm bắt nhanh tình hình tổng thể và chi tiết.

Bộ sẽ phát triển dashboard cho nhiều lĩnh vực như:

Khoa học và công nghệ.

Đổi mới sáng tạo.

Chuyển đổi số.

Tiêu chuẩn đo lường chất lượng.

Sở hữu trí tuệ.

Bưu chính.

Viễn thông.

Ví dụ, dashboard về đổi mới sáng tạo có thể hiển thị số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp, số bằng sáng chế, mức đầu tư R&D, xếp hạng đổi mới sáng tạo địa phương… Dashboard viễn thông có thể theo dõi độ phủ mạng, tốc độ internet, số thuê bao, chất lượng dịch vụ.

Nhờ đó, lãnh đạo ngành có thể ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.

Mục tiêu 100% quản lý điều hành trên môi trường số

Kế hoạch chuyển đổi số năm 2026 nêu rõ mục tiêu rất quan trọng: 100% hoạt động quản lý, điều hành của Bộ Khoa học và Công nghệ được thực hiện trên môi trường số.

Điều này đồng nghĩa với việc mọi quy trình quản lý sẽ từng bước được điện tử hóa, từ tiếp nhận văn bản, phê duyệt hồ sơ, xử lý công việc, họp trực tuyến, báo cáo số đến đánh giá kết quả công tác.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ sẽ nâng cấp, mở rộng 3 hệ thống hiện có và xây dựng mới 6 hệ thống phục vụ quản trị nội bộ. Đây là bước chuyển mạnh mẽ từ mô hình hành chính truyền thống sang quản trị số hiện đại.

Lợi ích mang lại rất rõ ràng:

Giảm thời gian xử lý hồ sơ.

Giảm chi phí giấy tờ, lưu trữ.

Tăng minh bạch và khả năng giám sát.

Làm việc linh hoạt từ xa.

Ra quyết định nhanh và chính xác hơn.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị điều hành

Một nội dung mang tính đột phá là xây dựng trợ lý ảo AI hỗ trợ quản trị điều hành, sau đó tích hợp vào hệ thống quản lý văn bản và điều hành.

Trợ lý AI có thể hỗ trợ:

Tìm kiếm nhanh văn bản, hồ sơ.

Tóm tắt nội dung tài liệu dài.

Nhắc việc và theo dõi tiến độ xử lý.

Gợi ý lịch họp, lịch công tác.

Phân tích số liệu phục vụ điều hành.

Trả lời câu hỏi nghiệp vụ cơ bản.

Ngoài ra, trợ lý ảo dùng chung còn được cung cấp để nâng cao hiệu quả làm việc của cán bộ, công chức, viên chức. Đây là xu hướng quản trị mới mà nhiều quốc gia đang triển khai.

Khi AI được ứng dụng đúng cách, cán bộ sẽ giảm tải công việc lặp lại, tập trung hơn vào nhiệm vụ chuyên môn và sáng tạo.

Hoàn thiện nền tảng số dùng chung quy mô toàn quốc

Trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục hoàn thiện các nền tảng số dùng chung trong toàn ngành với quy mô sử dụng trên phạm vi cả nước.

Mục tiêu đặt ra là 100% nền tảng số chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý của Bộ được vận hành ổn định, thông suốt và hiệu quả.

Các nền tảng dùng chung giúp địa phương không phải đầu tư dàn trải, giảm chi phí ngân sách, đồng thời bảo đảm đồng bộ về tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây là giải pháp đặc biệt phù hợp trong bối cảnh cần tối ưu nguồn lực đầu tư công.

Nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến

Đối với người dân và doanh nghiệp, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi thủ tục hành chính trở nên đơn giản, nhanh chóng và minh bạch hơn.

Vì vậy, Bộ đặt mục tiêu:

100% dịch vụ công đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình.

100% dịch vụ công trực tuyến được tích hợp lên Cổng Dịch vụ công Quốc gia.

Điều này sẽ giúp người dân, doanh nghiệp nộp hồ sơ trực tuyến mọi lúc mọi nơi, giảm thời gian đi lại, tiết kiệm chi phí và nâng cao trải nghiệm sử dụng dịch vụ công.

Trung tâm Công nghệ thông tin giữ vai trò nòng cốt

Theo kế hoạch, Trung tâm Công nghệ thông tin là đơn vị chủ trì triển khai thực hiện toàn bộ chương trình chuyển đổi số của Bộ.

Với vai trò đầu mối kỹ thuật, đơn vị này sẽ tham mưu xây dựng kiến trúc số, triển khai hạ tầng công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin, vận hành hệ thống dữ liệu và hỗ trợ các đơn vị chuyên môn trong quá trình chuyển đổi.

Sự thành công của kế hoạch phụ thuộc lớn vào năng lực điều phối, chuyên môn kỹ thuật và khả năng phối hợp liên ngành của đơn vị đầu mối này.

Động lực mới cho phát triển quốc gia

Xây dựng kho dữ liệu ngành Khoa học và Công nghệ không chỉ phục vụ công tác quản lý của riêng Bộ mà còn tạo giá trị lan tỏa cho nền kinh tế và xã hội.

Khi dữ liệu được mở rộng chia sẻ hợp lý, doanh nghiệp có thể khai thác để nghiên cứu thị trường, phát triển sản phẩm mới, ứng dụng công nghệ mới. Các viện nghiên cứu, trường đại học có thêm nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu khoa học. Địa phương có cơ sở xây dựng chính sách phát triển phù hợp.

Đây chính là nền tảng để hình thành chính phủ số, kinh tế số và xã hội số tại Việt Nam.

Nguồn: Tổng hợp