Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gia tăng, Việt Nam đang đẩy mạnh mở rộng hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược nhằm nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Mới đây, Việt Nam đã đề xuất tăng cường hợp tác với Liên bang Nga trong các lĩnh vực tiên phong như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, công nghệ vũ trụ và hệ thống vệ tinh quỹ đạo tầm thấp.

Mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực công nghệ dẫn dắt tương lai

Bên lề Diễn đàn kỷ niệm 35 năm quan hệ Đối thoại ASEAN – Nga diễn ra tại thành phố Kazan, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã có buổi làm việc với ông Konstantin Ilyich Mogilevsky, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga.

Tại cuộc gặp, hai bên đã trao đổi về định hướng hợp tác khoa học và công nghệ trong giai đoạn mới, trong đó nhấn mạnh việc phát huy hiệu quả các chương trình hợp tác truyền thống, đồng thời mở rộng sang những lĩnh vực công nghệ có tính chiến lược và khả năng tạo đột phá cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất đưa các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, công nghệ vũ trụ và vệ tinh quỹ đạo tầm thấp trở thành những ưu tiên hợp tác mới giữa hai quốc gia. Đây đều là các công nghệ được đánh giá sẽ đóng vai trò then chốt trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đồng thời là nền tảng quan trọng để xây dựng nền kinh tế số và xã hội số trong tương lai.

Theo Bộ trưởng, việc hợp tác trong các lĩnh vực này không chỉ giúp hai nước tận dụng thế mạnh của nhau về nghiên cứu và phát triển công nghệ mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, tăng cường sức cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.

Tăng cường nghiên cứu chung và kết nối đội ngũ khoa học trẻ

Bên cạnh các công nghệ chiến lược, Việt Nam cũng đề xuất mở rộng quy mô các chương trình nghiên cứu chung được đồng tài trợ bởi hai Chính phủ. Đây được xem là giải pháp hiệu quả nhằm thúc đẩy các nhóm nghiên cứu của hai nước cùng tham gia giải quyết những vấn đề khoa học và công nghệ mang tính liên ngành, đồng thời tạo ra các sản phẩm có giá trị ứng dụng thực tiễn cao.

Một nội dung quan trọng khác được Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh là việc tăng cường kết nối các nhà khoa học trẻ, viện nghiên cứu và trường đại học của Việt Nam và Liên bang Nga. Theo đó, hai bên sẽ thúc đẩy các chương trình trao đổi học thuật, đào tạo nhân lực chất lượng cao và xây dựng các cơ chế hỗ trợ thế hệ nhà nghiên cứu trẻ tham gia sâu hơn vào các dự án hợp tác quốc tế.

Trong bối cảnh nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao được xem là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, việc tạo điều kiện cho các nhà khoa học trẻ tiếp cận môi trường nghiên cứu quốc tế sẽ góp phần hình thành lực lượng chuyên gia có khả năng làm chủ các công nghệ tiên tiến trong tương lai.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng cho biết Việt Nam sẽ cử đoàn đại biểu tham dự Hội nghị các nhà khoa học trẻ Việt Nam – Nga, kết hợp với Phiên họp Phân ban Hợp tác về giáo dục, khoa học và công nghệ dự kiến được tổ chức tại Liên bang Nga trong thời gian tới.

AI, lượng tử và công nghệ vũ trụ trở thành động lực tăng trưởng mới

Việc Việt Nam đề xuất mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực AI, lượng tử và công nghệ không gian phản ánh định hướng phát triển khoa học công nghệ đang được Chính phủ đặc biệt quan tâm.

Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo được xác định là một trong những công nghệ chiến lược có khả năng tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với mọi lĩnh vực từ sản xuất, dịch vụ, y tế, giáo dục đến quản lý nhà nước. Song song với đó, công nghệ lượng tử được đánh giá là nền tảng cho thế hệ máy tính và hệ thống bảo mật mới với năng lực xử lý vượt xa các công nghệ hiện nay.

Đối với lĩnh vực công nghệ vũ trụ, đặc biệt là vệ tinh quỹ đạo tầm thấp (LEO), đây được xem là hạ tầng quan trọng phục vụ viễn thông, quan sát Trái Đất, quản lý tài nguyên, giám sát thiên tai và hỗ trợ phát triển kinh tế số. Nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh vào các chòm vệ tinh quỹ đạo thấp nhằm xây dựng mạng lưới kết nối toàn cầu và nâng cao năng lực tự chủ về hạ tầng số.

Việc hợp tác với Liên bang Nga – quốc gia có truyền thống và thế mạnh hàng đầu thế giới về khoa học cơ bản, công nghệ không gian và vật lý lượng tử – được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam tiếp cận các tri thức và công nghệ tiên tiến, phục vụ mục tiêu phát triển dài hạn.

Nga ủng hộ định hướng hợp tác công nghệ mới của Việt Nam

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga Konstantin Ilyich Mogilevsky đánh giá cao các đề xuất của phía Việt Nam, đồng thời bày tỏ sự ủng hộ đối với định hướng mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Theo ông Mogilevsky, việc tăng cường hợp tác khoa học, công nghệ và giáo dục không chỉ góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo của mỗi quốc gia mà còn làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Liên bang Nga trong giai đoạn mới.

Hai bên nhất trí tiếp tục duy trì các cơ chế hợp tác hiện có, đồng thời nghiên cứu các chương trình hợp tác mới phù hợp với xu thế phát triển công nghệ toàn cầu.

Hướng tới giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn

Một trong những dấu mốc quan trọng sắp tới là Khóa họp lần thứ 7 Ủy ban hợp tác Việt Nam – Nga về giáo dục, khoa học và công nghệ dự kiến diễn ra tại Liên bang Nga vào cuối năm 2026.

Sự kiện được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho các chương trình hợp tác song phương, đồng thời mở ra nhiều cơ hội kết nối giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức đổi mới sáng tạo của hai nước.

Trong bối cảnh khoa học công nghệ đang trở thành động lực cốt lõi cho tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia, việc thúc đẩy hợp tác với các đối tác có thế mạnh công nghệ như Liên bang Nga sẽ góp phần giúp Việt Nam từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và khẳng định vị thế trong nền kinh tế tri thức toàn cầu.